Συμμετοχή σε αυτοκτονία: πώς μπορεί να κατηγορηθεί κάποιος;

Το τελευταίο χρονικό διάστημα υπήρξαν στη χώρα μας τραγικά συμβάντα, αρχικά με την εξαφάνιση ενός νέου ανθρώπου και στη συνέχεια με την αποκάλυψη του θανάτου του, ο οποίος συγκλόνισε ολόκληρη την ελληνική κοινωνία και βύθισε μια ολόκληρη χώρα στο πένθος. 

Ταυτόχρονα, πολύς λόγος έγινε για το αδίκημα της συμμετοχής σε αυτοκτονία και τις προϋποθέσεις εφαρμογής του, καθώς στη συγκεκριμένη περίπτωση υπάρχουν ενδείξεις για αυτοκτονία.

Μετά από έρευνα στην ελληνική νομολογία, η οποία δεν είναι ιδιαίτερα πλούσια στο ζήτημα αυτό, παραθέτουμε κατωτέρω συνοπτικά τα σημαντικότερα σημεία, όσον αφορά στο άρθρο 301 του Ποινικού Κώδικα, το οποίο αναφέρει τα εξής:

Άρθρο 301 ΠΚ

Συμμετοχή σε αυτοκτονία. 

Όποιος με πρόθεση κατέπεισε άλλον να αυτοκτονήσει, αν τελέστηκε η αυτοκτονία ή έγινε απόπειρά της καθώς και όποιος έδωσε βοήθεια σ’ αυτή τιμωρείται με φυλάκιση.

Επομένως, η απειλούμενη ποινή για το συγκεκριμένο αδίκημα είναι από 10 ημέρες έως 5 έτη φυλάκισης.

Θα πρέπει καταρχάς να διευκρινιστεί ότι η αυτοκτονία ή απόπειρα αυτής, δεν αποτελεί ποινικό αδίκημα. Ωστόσο, στην περίπτωση του άρθρου 301 ΠΚ, έχουμε αυθύπαρκτη συμπεριφορά, η οποία έχει αυτοτελές άδικο και ανεξάρτητο από την πράξη της αυτοκτονίας. 

Για τη στοιχειοθέτηση της αντικειμενικής υπόστασης του εγκλήματος του 301 ΠΚ, απαιτείται ο δράστης, είτε να καταπείσει άλλον να αυτοκτονήσει, είτε να παράσχει βοήθεια στον αυτοκτονούντα κατά την εκτέλεση της πράξης. 

Κατάπειση είναι η επίμονη πρόκληση σε άλλον της απόφασης προς αυτοκτονία, κατόπιν “εξ υπαρχής προσπαθείας και εξ αποκλειστικής πρωτοβουλίας του καταπείθοντος”. Η περίπτωση αυτή τελείται δια πειθούς, προϋποθέτει δηλαδή μία γλωσσική επικοινωνία συνεπεία της οποίας το θύμα πείθεται εντελώς από το δράστη να δώσει τέλος στη ζωή του χωρίς να του αφήνονται καν περιθώρια αμφιβολιών. Ετσι δεν μπορεί να γίνει λόγος για κατάπειση εφόσον ο αυτόχειρας ήταν ούτως ή άλλως αποφασισμένος να προβεί στο απονενοημένο διάβημα, ούτε επίσης μπορούν να θεμελιώσουν το αδίκημα τα προκληθέντα από το δράστη σωματικά δεινοπαθήματα. 

Η απαίτηση του στοιχείου της άσκησης πειθούς διά μέσου γλωσσικής επικοινωνίας αποκλείει αφενός κάθε "ψυχική-ηθική" παρώθηση στην αυτοκτονία και αφετέρου την τέλεση της κατάπεισης με παράλειψη. Θέτει, δηλαδή, εκτός αξιοποίνου (ως "κατάπειση") την ψυχική συνέργεια και την παροχή κινήτρου, π.χ. σκαιή συμπεριφορά, έντονη επίπληξη, πρόκληση ερωτικής απογοήτευσης (βλ. Χ. Παπαχαλάμπους, Η συμμετοχή σε αυτοκτονία, 1997, σελ. 70, και ΣυμβΠλημΑθ 2585/1969 ΕλΔ 1969, 483). Εξάλλου, η τέλεση της κατάπεισης με παράλειψη μόνον οριακό και εξαιρετικό φαινόμενο μπορεί να συνιστά (βλ. Χ. Παπαχαραλάμπους, ό.π., σελ. 73).

Η κατάπειση σε αυτοκτονία προσομοιάζει, κατ` άλλους ταυτίζεται, προς μορφήν ηθικής αυτουργίας (Αρ. Χαραλαμπάκη, Οι εξωτερικοί όροι του αξιοποίνου, Υπερ. 1991,σελ. 169, Λ. Μαργαρίτη, Οι εξωτερικοί όροι του αξιοποίνου, 1983, οελ. 171,Λ. Σοφουλάκη, όπ. παρ. 13), διότι και εκεί απαιτείται όπως μετά πειθούς και φορτικότητος, προκαλέσεις οε άλλον την απόφαση τελέσεως παρανόμουπράξεως. 

Ωστόσο η κατάπειση φαίνεται ότι κατά κάποιον τρόπο όχι ακριβώς κάμπτει, αλλά περίπου παραλύει τη βούληση του  καταπειθομένου, ο οποίος βέβαια προκειμένου περί του ερευνομένου θέματος δεν πρόκειται να υποστεί συνέπειες και αν εισέτι επιζήσει, διότι και η απόπειρα του αυτόχειρος παραμένει ατιμώρητη, εν αντιθέσει προς το πλέγμα ηθικού αυτουργού, αυτουργού, όπου για αμφοτέρους ο ποινικός νομοθέτης προβλέπει την αυτήν ποινήν. Με αυτές τις σκέψεις απλή επίπληξη και ελαφρά σωματική κάκωση δεν συνιστούν μέσα ικανά για κατάπειση άλλου σε αυτοκτονία (Πλημ. Θηβ. 20/1971, Ποιν. χρον. 21,331).

Εξάλλου, θα πρέπει να σημειωθεί ότι, απαραίτητη προϋπόθεση, προκειμένου να υπάρχει ποινική ευθύνη για κάποιον ο οποίος παραλείπει να αποτρέψει την αυτοκτονία άλλου, είναι να έχει ιδιαίτερη νομική υποχρέωση σύμφωνα με όσα ορίζει ο Ποινικός Κώδικας, δηλαδή να υπάρχει εκ του νόμου υποχρέωση, από σύμβαση ή να έχει προηγηθεί προγενέστερη επικίνδυνη ενέργεια. 

Επιπλέον, σε μία τέτοια περίπτωση θα πρέπει να ανατρέξουμε στο άρθρο 307 ΠΚ, το οποίο ωστόσο έχει συγκεκριμένες προϋποθέσεις εφαρμογής, στις οποίες θα αναφερθούμε σε επόμενο άρθρο μας και ορίζει τα εξής:

Άρθρο 307 ΠΚ

Παράλειψη λύτρωσης από κίνδυνο ζωής. 

Όποιος με πρόθεση παραλείπει να σώσει άλλον από κίνδυνο ζωής, αν και μπορεί να το πράξει χωρίς κίνδυνο της δικής του ζωής ή υγείας, τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι ενός έτους.

Αναφορικά με το δεύτερο τρόπο τέλεσης του εγκλήματος του 301 ΠΚ, επισημαίνεται ότι επειδή το είδος της βοήθειας δεν προσδιορίζεται από το νόμο, μπορεί αυτή να είναι τόσο υλική (όπως προμήθεια των κατάλληλων μέσων πχ δηλητηρίου, όπλου κ.τ.λ.)  όσο και ηθική (παροχή συμβουλών και οδηγιών, ενίσχυση της  ήδη υπάρχουσας αποφάσεως περί αυτοκτονίας). 

Η επέλευση του θανάτου του άλλου, δηλαδή η αυτοκτονία ή η απόπειρά της αποτελεί, εξωτερικό όρο του αξιοποίνου. Τούτο αναφέρεται ρητά για την περίπτωση του καταπείσαντος αλλά κατά την κρατούσα γνώμη, υπονοείται  από τα συμφραζόμενα και για την περίπτωση του παράσχοντος βοήθεια. Εάν ελλείπει ο εξωτερικός αυτός όρος του αξιοποίνου, δεν ανακύπτει ζήτημα εφαρμογής του οικείου άρθρου. 

Χρόνος τέλεσης της πράξης είναι ο χρόνος της κατάπεισης ή της παροχής βοήθειας και όχι ο χρόνος της αυτοκτονίας ή της απόπειρας αυτής. Τόπος τέλεσης της πράξης, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 16 ΠΚ, θεωρείται τόσο ο τόπος όπου ο υπαίτιος διέπραξε την αξιόποινη ενέργεια ή παράλειψη (δηλαδή όπου κατέπεισε τον αυτόχειρα ή προσέφερε σε αυτόν την απαιτούμενη αρωγή) όσο και ο τόπος που έλαβε ώρα η αυτοκτονία ή απόπειρα αυτής.

Εισήγηση στον ΑΠ για συνταγματικότητα του ορίου των 6.000 ευρώ στις αποζημιώσεις του Επικουρικού Κεφαλαίου

Συνταγματικό και σύμφωνο με την Ευρωπαϊκή και Ελληνική νομοθεσία έκρινε το ανώτατο πλαφόν των 6.000 ευρώ στις αποζημιώσεις του Επικουρικού Κεφαλαίου λόγω τροχαίων ατυχημάτων, ο Αρεοπαγίτης, κ. Παναγιώτης Χατζηπαναγιώτης με σχετική εισήγησή προς το Δ΄ Τμήμα του Αρείου Πάγου.

Το Επικουρικό Κεφάλαιο Ασφάλισης Ευθύνης από Ατυχήματα Αυτοκινήτων, το οποίο είναι υπό τον έλεγχο και την εποπτεία του υπουργείου Ανάπτυξης, αποζημιώνει τα τροχαία ατυχήματα σε περίπτωση κατά την οποία η ασφαλιστική εταιρεία κηρυχθεί σε κατάσταση πτώχευσης, ανακληθεί η άδεια λειτουργία της, ή το αυτοκίνητο είναι ανασφάλιστο ή είναι αγνώστων στοιχείων.

Το Επικουρικό Κεφάλαιο, λόγω της υφιστάμενης οικονομικής κρίσης, παρουσίασε έλλειμμα 700 εκατομμυρίων ευρώ και τέθηκε ζήτημα βιωσιμότητας του. Έτσι, με το Ν. 4092/2012 τέθηκε ανώτατο πλαφόν το ποσό των 6.000 ευρώ για τις περιπτώσεις χρηματικών αποζημιώσεων.

Ο κ. Χατζηπαναγιώτης υποστήριξε ότι η επιβολή του ανώτατου πλαφόν στο «Επικουρικό Κεφάλαιο», δεν προσκρούει στην συνταγματική αρχή της αναλογικότητας, ούτε στις Ευρωπαϊκές Οδηγίες 72/166/ΕΟΚ και 84/5/ΕΟΚ που αφορούν την αστική ευθύνη από την κυκλοφορία των αυτοκινήτων.

Τους αρεοπαγίτες τους απασχόλησε περίπτωση τροχαίου ατυχήματος κατά το οποίο τραυματίστηκε θανάσιμα 76χρόνος. Η σύζυγός του και οι τρεις αδελφές του προσέφυγαν στην Δικαιοσύνη, διεκδικώντας δικαστικά το ποσό των 240.000 ευρώ ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης που υπέστησαν από τον θάνατο του 76χρόνου. Το πρωτόδικο δικαστήριο τους επιδίκασε συνολικά το ποσό των 95.000 ευρώ, ωστόσο η εισήγηση του κ. Χατζηπαναγιώτη βρίσκεται προς διαφορετική κατεύθυνση.

Να σημειωθεί ότι οι Δικηγορικοί Σύλλογοι Αθηνών, Θεσσαλονίκης και Πειραιώς άσκησαν παρέμβαση υπέρ των συγγενών και κατά της επιβολής του ανώτατου πλαφόν στο Επικουρικό Κεφάλαιο. Αναμένεται πλέον η έκδοση της απόφασης από το Δ΄ Τμήμα του Αρείου Πάγου, το οποίο όμως δεν δεσμεύεται από την εισήγηση του Αρεοπαγίτη κ. Χατζηπαναγιώτη.


Πηγή: http://www.lawnet.gr/news/suntagmatiko-to-orio-ton-6000-euro-stis-apozimioseis-tou-epikourikou-kefalaiou--34210.html

Είναι η αισχροκέρδεια ποινικό αδίκημα;

Βεβαίως και είναι, σύμφωνα με το άρθρο 405 του Ποινικού μας Κώδικα. Μάλιστα, προ οικονομικής κρίσης, είχε εκδοθεί η υπ' αριθμ. 13/2008 Γνωμοδότηση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, η οποία ανέλυε τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες στοιχειοθετείται το έγκλημα της Αισχροκέρδειας.

Έτσι, κατά το άρθρο 405 ΠΚ τιμωρείται για αισχροκέρδεια όποιος σχετικά με άλλες δικαιοπραξίες, εκτός από αυτές που αναφέρονται στο άρθρο 404 παρ. 1 (σ.σ. το οποίο αφορά το αδίκημα της Τοκογλυφίας) και υπό τις ίδιες περιστάσεις, συνομολογεί ή παίρνει για τον εαυτό του ή για τρίτον περιουσιακά ωφελήματα που υπερβαίνουν την αξία της δικής του παροχής, τόσο ώστε ανάλογα με τις ειδικές περιστάσεις να βρίσκεται σε προφανή δυσαναλογία προς αυτήν.

Από τη διάταξη αυτή συνάγεται ότι για να στοιχειοθετηθεί το έγκλημα της αισχροκέρδειας απαιτείται να συντρέξουν τα εξής στοιχεία: 

Αντικειμενικά μεν, 1) η συνομολόγηση και η λήψη εκ μέρους του δράστη για τον εαυτό του ή για τρίτον περιουσιακά ωφελήματα, 2) τα ωφελήματα να υπερβαίνουν την αξία της παροχής του δράστη τόσο, ώστε ανάλογα με τις ειδικές περιστάσεις να βρίσκεται σε προφανή δυσαναλογία προς αυτήν, 3) η συναλλαγή να γίνεται υπό τις εκμεταλλευτικές περιστάσεις της ανάγκης, την πνευματική αδυναμία, την κουφότητα, την απειρία ή την ψυχική έξαψη εκείνου που παίρνει την αντιπαροχή και 4) ο δράστης να τελεί το αδίκημα κατ` επάγγελμα ή κατά συνήθεια, υποκειμενικά δε να συντρέχει δόλος οποιασδήποτε μορφής, ακόμη και ενδεχόμενος (σ.σ. επομένως, αποκλείεται η τέλεση του ως άνω αδικήματος από αμέλεια). 

Επιπλέον, από την ερμηνεία της παραπάνω διατάξεως προκύπτει ότι αυτή έχει εφαρμογή σε άλλες, όχι πιστωτικές, δικαιοπραξίες, αλλά σε οποιεσδήποτε διμερείς δικαιοπραξίες οι οποίες προϋποθέτουν ανταλλαγή παροχών, δηλαδή είτε αυτές αφορούν απόκτηση ή μεταβίβαση πράγματος ή δικαιώματος (σ.σ. π.χ. πώληση), κατά τη σύναψη των οποίων όμως το ένα μέρος, εκμεταλλευόμενο την ανάγκη ή τα ελαττώματα του άλλου, κατορθώνει να δώσει ελάχιστα απέναντι σε αντιπαροχή δυσανάλογα μεγάλη (βλ. Αιτιολογ. Έκθεση, σελ. 393, ΑΠ 257/57 ΠοινΧρον Ε 546).

Επίσης, η κατ` επάγγελμα τέλεση της πράξεως της τοκογλυφίας υπάρχει όταν ο δράστης έχει την πρόθεση της επανειλημμένης διάπραξης του αδικήματος της τοκογλυφίας με σκοπό τον πορισμό εισοδήματος από αυτό. Δηλαδή, ούτε προηγούμενη καταδίκη για την ίδια πράξη του δράστη απαιτείται, ούτε τυγχάνει αναγκαίο ο δράστης να έχει διαπράξει περισσότερες από μία τέτοιες πράξεις. 

Και τούτο, διότι τα κριτήρια της συνδρομής της επιβαρυντικής αυτής περιπτώσεως δύνανται να διαπιστωθούν και σε εκείνον ο οποίος καταδικάσθηκε για μία μόνον πράξη, εφόσον υπάρχει πρόθεση για τέτοιες πράξεις για βιοπορισμό του (ΑΠ 1519/88 ΠοινΧρον 39.370, ΑΠ 329/89 Ποιν Χρον 39.899, ΑΠ 397/89 ΠοινΧρον 39.951, ΑΠ 501/89 ΠοινΧρον 39.979). Δεν απαιτείται δε να προκύπτει ότι αυτός έχει τελέσει τις ίδιες πράξεις και σε βάρος άλλου προσώπου.

Επίσης, η δυσαναλογία μεταξύ παροχής και αντιπαροχής, που πρέπει να συντρέχει κατά το χρόνο της κατάρτισης της σύμβασης, πρέπει να είναι τέτοια, ώστε να την αντιλαμβάνεται οποιοσδήποτε λογικός άνθρωπος και έχει την έννοια ότι η ωφέλεια που αποκομίζει ο ένας σε βάρος του άλλου υπερβαίνει το μέτρο που κατά την ανταλλακτική καλή πίστη είναι φυσικό να αποκομίζει (ΑΠ 382/1992 ΕΕΝ 93, 303, ΝοΒ 93,874). Συνήθως είναι προφανής η δυσαναλογία, όταν υπερβαίνει το 50% της αξίας της αντιπαροχής (ΑΠ 307/1993 ΝοΒ 42,382, Μ. Mapyapkqs, ΠοινΚ 2002 υπό το άρθρο 404).

Ο Συνήγορος του Πολίτη προτείνει να συμμετέχουν οι 100.000 18άρηδες, γεννηθέντες το 1997, στις επικείμενες εκλογές.

Με επιστολή του προς τον Υπουργό Εσωτερικών, ο Συνήγορος του Πολίτη εκφράζει τον προβληματισμό του για το εξαιρετικά σοβαρό ενδεχόμενο να μην μπορέσουν να ψηφίσουν στις βουλευτικές εκλογές της 25ης Ιανουαρίου 2015 οι γεννηθέντες το 1997, οι οποίοι υπολογίζονται περί τα 100.000 άτομα.

Σε αυτήν προτείνονται δύο εναλλακτικές νομικές λύσεις για να βρεθεί μια διέξοδος, για δικαιοκρατικούς λόγους στοιχειώδους εντιμότητας του κράτους απέναντι στους νέους εκλογείς, όπως σημειώνεται χαρακτηριστικά. Ειδικότερα προτείνεται:

-είτε να τροποποιηθεί με πράξη νομοθετικού περιεχομένου το άρθρο 10 παρ. 1 του π.δ. 26/2012 , που ορίζει ότι η εγγραφή κάθε νέας γενιάς εκλογέων στους καταλόγους διενεργείται αυτεπάγγελτα από 1η έως τέλος Φεβρουαρίου, προκειμένου να επιτραπεί πέραν πάσης αμφισβήτησης η εγγραφή ακόμα και κατά μήνα Ιανουάριο

-είτε να παραγγελθεί με εγκύκλιο του Υπουργείου Εσωτερικών προς τις Εφορευτικές Επιτροπές η εφαρμογή, ειδικά για τους δεκαοκταετείς, της επικουρικής διαδικασίας του άρθρου 8 § 4-5 πδ 26/2012,σύμφωνα με το οποίο οι παραλειφθέντες εκλογείς ψηφίζουν με απλή επίδειξη πιστοποιητικού εγγραφής σε δημοτολόγιο.

Επίσης, στην επιστολή αναλύονται τα αντίστοιχα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της κάθε εναλλακτικής, ενώ χαρακτηρίζεται ως ασφαλέστερη νομικά η πρώτη εναλλακτική, αλλά παράλληλα θεωρείται η δεύτερη ως πιο απλή στην υλοποίησή της.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το Υπουργείο Εσωτερικών παρείχε διευκρινίσεις στις 7 Ιανουαρίου σε όλες τις αρμόδιες υπηρεσίες, με τις οποίες είχε αποκλειστεί κάθε νομική δυνατότητα του Υπουργού Εσωτερικών για οποιαδήποτε νομοθετική παρέμβαση, προκειμένου οι γεννηθέντες το έτος 1997 να ψηφίσουν στις Βουλευτικές εκλογές της 25 Ιανουαρίου 2015.

Πηγή:www.lawnet.gr